Khi các du sĩ ngoại đạo nói, đạo của chúng tôi cũng có giáo chủ, giáo lý, giới luật, đoàn kết, vậy các ông khác gì chúng tôi? Đức Phật dạy các Tỷ-kheo cần hỏi lại họ các bộ câu hỏi đối lập:

— Cứu cánh là MỘT hay ĐA DIỆN (nhiều)?

Sự thật: Cứu cánh chân thật (Chân lý tối hậu, Niết bàn) chỉ có MỘT (sự an tịnh tuyệt đối). Ngoại đạo mỗi phái vẽ ra một cứu cánh khác nhau (lên thiên đàng, hòa nhập phạm thiên, tan vào hư vô…), tức là họ bị đa diện, mâu thuẫn lẫn nhau.

— Cứu cánh ấy cho người CÓ THAM hay KHÔNG THAM? –> Cho người Không Tham.

— Cứu cánh ấy cho người CÓ SÂN hay KHÔNG SÂN? –> Cho người Không Sân.

— Cứu cánh ấy cho người CÓ SI hay KHÔNG SI? –> Cho người Không Si.

— Cứu cánh cho người CÓ ÁI DỤC hay KHÔNG ÁI DỤC / CÓ CHẤP THỦ hay KHÔNG CHẤP THỦ / KHÔNG TRÍ hay CÓ TRÍ / THUẬN ỨNG, NGHỊCH ỨNG hay KHÔNG THUẬN ỨNG, KHÔNG NGHỊCH ỨNG / CÓ HÝ LUẬN hay KHÔNG HÝ LUẬN? –> Cho người Không Ái, Không Chấp Thủ, Có Trí, Không Thuận Ứng, Không Nghịch Ứng, Không Hý luận.

Kết luận:

Một con đường tâm linh chân chính phải dẫn người ta đến sự bào mòn Tham – Sân – Si – Ái – Chấp Thủ – Vô Trí – Dính Mắc Lạc Khổ – Hý Luận. Ngoại đạo dù có hình thức bên ngoài (giáo chủ, giáo lý, giới luật, cộng đồng) giống Chánh pháp, nhưng Mục đích (Cứu cánh) và Thực hành nội tâm của họ vẫn bị bao bọc bởi Tham, Sân, Si, Ái, Thủ, Vô Trí, Lạc Khổ, Hý luận! Cứu cánh của Chánh pháp đòi hỏi sự sạch bóng Tham – Sân – Si, điều mà ngoại đạo không làm được.

Tại sao ngoại đạo không thể đạt được Cứu Cánh, “Không Tham, Không Sân, Không Si… Không Hý Luận”?

Bởi vì tư tưởng của họ bị kẹt vào Hữu kiến (Thường kiến) hoặc Phi hữu kiến (Đoạn kiến).

Chính vì bị kẹt trong 2 loại kiến giải này, họ liên tục bị 4 loại Thủ trói buộc (đặc biệt là Ngã luận thủ – bám chấp Cái Tôi).

Khi còn vướng Ngã luận thủ, tâm họ vẫn còn Ái, còn Thủ… còn Hý luận à Không thể đạt Cứu cánh.

Các bài sau sẽ nói về Hữu Kiến, Phi Hữu Kiến (căn cứ 3) và 4 Chấp Thủ (căn cứ 4).

**********************************

Giải nghĩa một số từ:

Cứu cánh: là mục đích tối hậu, đích đến cuối cùng, trạng thái hoàn hảo nhất mà một con đường tâm linh hay một triết thuyết hướng tới. Trong Chánh Pháp của Đức Phật, “Cứu cánh” chính là Niết bàn, trạng thái diệt sạch hoàn toàn Tham, Sân, Si và mọi phiền não trói buộc.

Thuận ứng (Thuận chiều / Tham ái): Tâm trạng ưa thích, dính mắc, ham muốn, chạy theo những gì vừa ý (lạc thọ).

Nghịch ứng (Nghịch chiều / Sân hận): Tâm trạng ghét bỏ, chống đối, giận dữ, bất mãn với những gì không vừa ý (khổ thọ).

Không thuận ứng, không nghịch ứng (Tâm Xả / Trạng thái A-la-hán): Tâm đứng ở Trung Đạo, hoàn toàn tự do trước hai cực đối lập (Lạc – Khổ, Thích – Ghét). Khi tiếp xúc với các đối tượng thế gian (6 trần), tâm không bị cuốn theo bởi Tham (Thuận ứng) và cũng không bị đẩy ra bởi Sân (Nghịch ứng).

Hý luận: là những lời nói đùa cợt, bàn luận vô bổ, phóng đại hoặc các cuộc tranh luận rỗng tuếch chỉ để thỏa mãn cái tôi, hơn thua chứ không mang lại giá trị thực tiễn, không giúp ích gì cho việc diệt trừ phiền não.

**********************************

Trích kinh:

… Chư Hiền, như vậy có sự sai biệt gì, có sự đặc thù gì, có sự khác biệt gì giữa quý vị và chúng tôi?”

Chư Tỷ-kheo, nếu được các Du sĩ ngoại đạo nói như vậy, cần phải trả lời họ như sau:

— “Chư Hiền, cứu cánh là một hay cứu cánh là đa diện?”. Nếu trả lời đứng đắn, các Du sĩ ngoại đạo phải trả lời: “Chư Hiền, cứu cánh là một, cứu cánh không phải đa diện”.

— “Chư Hiền, cứu cánh ấy cho người có tham, hay cho người không tham?”. Nếu trả lời đứng đắn, các Du sĩ ngoại đạo phải trả lời: “Chư Hiền, cứu cánh ấy cho người không tham, không phải cho người có tham”.

— “Chư Hiền, cứu cánh ấy cho người có sân, hay cho người không sân?”. Nếu trả lời đứng đắn, các Du sĩ ngoại đạo phải trả lời: “Chư Hiền, cứu cánh ấy cho người không sân, không phải cho người có sân”.

… “cứu cánh ấy cho người không si, không phải cho người có si”.

… “cứu cánh ấy cho người không ái, không phải cho người có ái”.

… “cứu cánh ấy cho người không chấp thủ, không phải cho người chấp thủ”.

… “cứu cánh ấy cho người có trí, không phải cho người không có trí”.

… “cứu cánh ấy cho người không thuận ứng, không nghịch ứng, không phải cho người thuận ứng, nghịch ứng”.

… “cứu cánh ấy cho người không ưa hý luận, không thích hý luận, không phải cho người ưa hý luận, thích hý luận”.

(Kinh Trung Bộ – Tiểu Kinh Sư Tử Hống)

“Một số sinh bào thai
Kẻ ác sinh địa ngục
Người thiện lên cõi trời
Vô lậu chứng Niết Bàn”